Bóng chạm tay là lỗi gì? Luật handball trong bóng đá cần biết

Không phải cứ bóng chạm vào tay hoặc cánh tay là trọng tài sẽ thổi phạt. Luật bóng đá còn xét cầu thủ có cố ý chơi bóng bằng tay hay không, vị trí cánh tay có làm cơ thể lớn bất thường và tình huống đó xảy ra trong hoàn cảnh nào. Vì vậy, có những pha bóng chạm tay rất rõ trong vòng cấm nhưng vẫn không dẫn đến penalty. Bài viết của Ngoaibongda sẽ giải thích luật handball hiện hành, cách xác định lỗi chạm tay và những tình huống thường gây tranh cãi.

Bóng chạm tay là lỗi gì?

Handball chỉ xảy ra khi việc tiếp xúc giữa bóng với tay hoặc cánh tay đáp ứng các điều kiện phạm lỗi trong Luật 12. Trọng tài không thể chỉ dựa vào việc bóng có chạm tay hay không để đưa ra quyết định.

Bóng chạm tay tính từ vị trí nào?

Khi xác định lỗi handball, phần cánh tay được tính từ điểm dưới cùng của nách trở xuống. Phần vai phía trên giới hạn này được xem là bộ phận hợp lệ để chơi bóng.

Vì vậy, bóng chạm vai không tự động bị xem là dùng tay chơi bóng. Trong các tình huống sát ranh giới, trọng tài và VAR có thể sử dụng hình ảnh quay chậm để xác định chính xác điểm tiếp xúc.

Có phải cứ bóng chạm tay là phạm lỗi?

Không. Luật IFAB khẳng định không phải mọi lần bóng tiếp xúc với tay hoặc cánh tay đều là lỗi.

Trọng tài chủ yếu xem xét cầu thủ có cố ý đưa tay về phía bóng hay không và vị trí tay có làm cơ thể lớn lên một cách không tự nhiên hay không. Một pha chạm tay hoàn toàn vô tình với cánh tay ở vị trí hợp lý có thể được cho tiếp tục.

Khi nào bóng chạm tay bị thổi phạt?

Đây là phần quan trọng nhất khi xác định bóng chạm tay có phải lỗi hay không. Trọng tài thường đánh giá ba yếu tố chính: hành động cố ý, vị trí cánh tay và tác động của pha chạm tay đến tình huống.

Cố ý đưa tay hoặc cánh tay về phía bóng

Cầu thủ phạm lỗi nếu chủ động đưa tay hoặc cánh tay về phía bóng để kiểm soát, cản hoặc thay đổi hướng bóng.

Những tình huống dễ nhận biết gồm:

• Đưa tay ra chặn đường chuyền.
• Dùng tay kéo bóng xuống để kiểm soát.
• Vung cánh tay về phía bóng đang bay.
• Dùng tay ngăn bóng vượt qua người.

Yếu tố quan trọng là hành động có chủ ý, không phải khoảng cách giữa bóng và cầu thủ. Một cú sút từ cự ly gần vẫn có thể bị thổi nếu trọng tài xác định người phòng ngự đã chủ động đưa tay về phía bóng.

Ngược lại, nếu cầu thủ cố thu tay sát người nhưng bóng bất ngờ đập vào cánh tay, trọng tài có cơ sở để xác định đó không phải lỗi.

Tay làm cơ thể to ra một cách không tự nhiên

Cầu thủ cũng có thể phạm lỗi dù không cố ý dùng tay nếu vị trí cánh tay làm cơ thể lớn lên một cách không tự nhiên.

Theo luật, vị trí tay được xem là không tự nhiên khi nó không phải hệ quả hoặc không thể được giải thích hợp lý bởi chuyển động cơ thể trong tình huống cụ thể. Khi đặt tay ở vị trí như vậy, cầu thủ chấp nhận nguy cơ bóng chạm tay và bị xử phạt.

Ví dụ, hậu vệ xoạc người cản đường chuyền nhưng đưa một cánh tay dang rộng sang bên. Nếu bóng chạm cánh tay đang mở rộng và làm tăng đáng kể diện tích cản bóng, trọng tài có thể thổi lỗi handball.

Tuy nhiên, không thể áp dụng công thức đơn giản rằng “tay rời thân người là lỗi”. Trọng tài vẫn phải xem xét tư thế đó có phù hợp với động tác chạy, nhảy, xoạc hoặc giữ thăng bằng hay không.

Khoảng cách cũng là yếu tố hỗ trợ đánh giá nhưng không quyết định tuyệt đối. Một cầu thủ đứng rất gần người sút có ít thời gian phản ứng hơn, nhưng vị trí cánh tay vẫn phải được xem xét trong toàn bộ chuyển động.

Cầu thủ chạm tay rồi trực tiếp ghi bàn

Cầu thủ tấn công không được ghi bàn trực tiếp bằng tay hoặc cánh tay, kể cả khi pha chạm hoàn toàn vô tình.

Bàn thắng cũng không được công nhận nếu bóng vô tình chạm tay hoặc cánh tay của chính cầu thủ ghi bàn rồi người đó ngay lập tức ghi bàn.

Ví dụ, tiền đạo khống chế bóng bằng ngực nhưng bóng vô tình bật xuống cánh tay rồi cầu thủ sút ngay vào lưới. Dù không cố ý, bàn thắng vẫn bị từ chối.

Quy định này chỉ tập trung vào người trực tiếp ghi bàn. Nếu một đồng đội vô tình để bóng chạm tay rồi bóng đến cầu thủ khác ghi bàn, tình huống không tự động bị hủy. Trọng tài chỉ xử phạt nếu pha chạm tay trước đó tự thân đã là lỗi, chẳng hạn cố ý dùng tay hoặc tay làm cơ thể lớn bất thường.

Những trường hợp bóng chạm tay có thể không phạm lỗi

Một pha bóng chạm tay vẫn có thể hợp lệ nếu cánh tay ở vị trí phù hợp với chuyển động và cầu thủ không có hành động chơi bóng bằng tay. Tuy nhiên, trọng tài luôn phải đánh giá toàn bộ tình huống thay vì dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ.

Tay ở vị trí phù hợp với chuyển động cơ thể

Nếu cánh tay nằm ở vị trí tự nhiên và có thể giải thích bằng chuyển động của cầu thủ, bóng vô tình chạm vào tay có thể không bị phạt.

Chẳng hạn, cầu thủ đang chạy với hai tay gần thân người và bóng bất ngờ đập vào cánh tay. Nếu tay không di chuyển về phía bóng và không làm cơ thể lớn bất thường, trọng tài có thể cho trận đấu tiếp tục.

Điều tương tự có thể áp dụng khi cầu thủ sử dụng cánh tay hợp lý để giữ thăng bằng trong một động tác. Vì vậy, việc đánh giá “tay tự nhiên” phải gắn với chuyển động cụ thể chứ không chỉ nhìn vào một khung hình tĩnh.

Bóng bật từ cơ thể hoặc đổi hướng rồi chạm tay

Bóng bật từ chân hoặc bộ phận khác của chính cầu thủ rồi vô tình chạm cánh tay có thể không phải lỗi nếu tay ở vị trí phù hợp.

Ví dụ, hậu vệ chủ động phá bóng bằng chân nhưng xử lý không tốt khiến bóng bật lên chạm vào cánh tay đang ở gần cơ thể. Trong trường hợp này, trọng tài có thể cho tiếp tục.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ bóng bật từ cơ thể rồi chạm tay là chắc chắn không lỗi. Nếu cánh tay đang dang rộng và làm cơ thể lớn bất thường, trọng tài vẫn phải đánh giá vị trí tay theo tiêu chí của Luật 12.

Tương tự, bóng bất ngờ đổi hướng sau khi chạm cầu thủ khác khiến thời gian phản ứng giảm đáng kể cũng là yếu tố được xem xét, nhưng không tự động xóa lỗi handball.

Đồng đội vô tình chạm tay trước khi người khác ghi bàn

Một cầu thủ vô tình để bóng chạm tay rồi đồng đội sau đó ghi bàn không còn bị xử phạt chỉ vì pha chạm tay đó dẫn đến cơ hội ghi bàn.

Ví dụ, bóng vô tình chạm cánh tay của cầu thủ A ở vị trí hợp lý rồi đến cầu thủ B sút vào lưới. Nếu pha chạm của A không đáp ứng các tiêu chí phạm lỗi khác, bàn thắng có thể được công nhận.

Điều này khác với trường hợp chính cầu thủ chạm tay vô tình rồi lập tức ghi bàn. Khi đó, bàn thắng vẫn không hợp lệ.

Bóng chạm tay trong vòng cấm bị xử lý thế nào?

Không phải cứ thấy bóng chạm tay trong vòng cấm là có penalty. Trọng tài chỉ cho đội tấn công hưởng phạt đền khi cầu thủ phòng ngự thực sự phạm lỗi handball trong khu phạt đền của đội mình.

Khi nào trọng tài thổi penalty?

Penalty được trao khi cầu thủ phòng ngự phạm một trong những lỗi dùng tay thuộc Luật 12 trong vòng cấm, chẳng hạn:

• Cố ý đưa tay hoặc cánh tay về phía bóng.
• Dùng tay chủ động cản đường chuyền hoặc cú sút.
• Để tay ở vị trí làm cơ thể lớn bất thường và bóng chạm vào.
• Cố tình dùng tay kiểm soát bóng.

Vị trí xảy ra lỗi rất quan trọng. Nếu lỗi handball xảy ra ngoài vòng cấm, đội tấn công được hưởng đá phạt trực tiếp; nếu xảy ra bên trong khu phạt đền của đội phòng ngự, quyết định là penalty.

Thủ môn là ngoại lệ khi ở trong vòng cấm của mình vì được phép sử dụng tay theo các quy định dành cho thủ môn. Khi ra ngoài vòng cấm, thủ môn chịu luật handball giống các cầu thủ khác.

VAR có thể hỗ trợ trọng tài trong những tình huống penalty thuộc phạm vi kiểm tra. Tổ VAR thường xem điểm bóng chạm tay, chuyển động cánh tay, vị trí cơ thể và diễn biến ngay trước pha bóng. Tuy nhiên, VAR không có nghĩa mọi tình huống chạm tay đều được xử lý theo một công thức cố định.

Khi nào chạm tay nhưng không có penalty?

Không có penalty nếu trọng tài xác định pha tiếp xúc không phải lỗi handball.

Các tình huống có thể được cho tiếp tục gồm:

• Tay ở sát hoặc gần cơ thể trong tư thế hợp lý.
• Cầu thủ chủ động thu tay để tránh bóng.
• Bóng bất ngờ đổi hướng rồi chạm vào tay ở vị trí tự nhiên.
• Bóng bật từ chính cơ thể cầu thủ sang cánh tay nhưng tay không làm cơ thể lớn bất thường.
• Bóng chạm phần vai nằm phía trên giới hạn dưới của nách.

Ví dụ, hậu vệ đứng cách người sút khoảng cách ngắn, khép tay sát thân và bóng đập thẳng vào cánh tay. Việc bóng chạm tay rõ ràng không đồng nghĩa trọng tài phải thổi penalty.

Đây cũng là lý do các pha bóng chạm tay trong vòng cấm thường gây tranh cãi. Hình ảnh quay chậm có thể khiến chuyển động trông rõ hơn, nhưng quyết định vẫn phải dựa trên toàn bộ tình huống và tư thế tự nhiên của cầu thủ.

Lỗi chạm tay khi nào nhận thẻ vàng hoặc thẻ đỏ?

Không phải mọi lỗi bóng chạm tay đều đi kèm thẻ phạt. Một lỗi handball thông thường có thể chỉ dẫn đến đá phạt trực tiếp hoặc penalty.

Cầu thủ có thể nhận thẻ vàng nếu dùng tay để ngăn hoặc cản trở một đợt tấn công triển vọng. Với trường hợp handball không cố ý trong vòng cấm dẫn đến penalty, hình thức kỷ luật có thể được giảm theo quy định hiện hành.

Thẻ vàng cũng được sử dụng khi cầu thủ cố gắng dùng tay để ghi bàn, kể cả khi hành động không thành công.

Thẻ đỏ được áp dụng khi cầu thủ cố ý dùng tay để ngăn bàn thắng hoặc cơ hội ghi bàn rõ rệt của đối phương. Trường hợp nổi tiếng là cầu thủ dùng tay cản bóng trên vạch cầu môn khi thủ môn không còn khả năng cứu thua.

Với lỗi handball không cố ý nhưng tay làm cơ thể lớn bất thường, cách xử lý DOGSO còn phụ thuộc vị trí. Nếu lỗi xảy ra trong vòng cấm và trọng tài cho penalty, cầu thủ thường chỉ bị cảnh cáo thay vì truất quyền. Ngược lại, một lỗi tương tự ngoài vòng cấm có thể dẫn đến thẻ đỏ nếu thực sự ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ rệt.

Có thể tóm tắt cách xử lý như sau:

Điều quan trọng là penalty và thẻ phạt được đánh giá riêng. Một pha bóng có thể dẫn đến penalty nhưng không có thẻ, hoặc vừa có penalty vừa kèm thẻ vàng hay thẻ đỏ tùy tính chất hành vi.

Kết luận

Luật bóng chạm tay không dựa đơn thuần vào việc bóng có tiếp xúc với tay hay cánh tay. Trọng tài phải xác định cầu thủ có cố ý chơi bóng bằng tay, cánh tay có làm cơ thể lớn bất thường và vị trí đó có phù hợp với chuyển động hay không. Cầu thủ tấn công cũng không được ghi bàn trực tiếp hoặc ngay sau khi chính mình vô tình chạm tay. Trong vòng cấm, chỉ lỗi handball thực sự của đội phòng ngự mới dẫn đến penalty. Vì vậy, khi đánh giá một tình huống chạm tay, cần xem toàn bộ diễn biến thay vì chỉ nhìn vào khoảnh khắc bóng tiếp xúc với cánh tay.