Đá luân lưu là gì? Đây là phương thức phân định thắng thua thường xuất hiện ở các trận đấu loại trực tiếp kết thúc với tỷ số hòa. Hai đội lần lượt thực hiện những cú sút từ chấm 11 m, nhưng loạt sút có thể dừng trước năm lượt nếu một đội đã tạo khoảng cách không thể san lấp. Nếu tỷ số vẫn cân bằng sau năm lượt, hai bên chuyển sang sút luân phiên cho đến khi tìm được đội thắng. Bài viết của Ngoaisanco sẽ giúp bạn hiểu quy trình, người được tham gia và các quy định dành cho cầu thủ lẫn thủ môn.
Đá luân lưu là gì?
Loạt luân lưu không phải hình thức xử phạt một lỗi xảy ra trong trận đấu. Đây là phương thức được sử dụng sau khi trận đấu đã kết thúc nhằm xác định đội thắng theo điều lệ giải.
Khái niệm đá luân lưu
Đá luân lưu là loạt sút được thực hiện từ chấm phạt đền, thường ở khoảng cách 11 m trong bóng đá sân 11. Hai đội thay phiên sút bóng vào cùng một khung thành dưới sự điều hành của trọng tài.
Mỗi đội có năm lượt sút đầu tiên. Đội ghi được nhiều bàn hơn sẽ thắng. Tuy nhiên, loạt sút có thể kết thúc sớm nếu khoảng cách bàn thắng đã lớn hơn số lượt còn lại mà đội phía sau có thể thực hiện.
Ví dụ, đội A dẫn 4-1 sau khi mỗi bên đã sút bốn lượt. Đội B chỉ còn một lượt nên không thể san bằng cách biệt ba bàn. Khi đó, lượt thứ năm không cần tiếp tục.
Nếu hai đội vẫn hòa sau năm lượt, loạt sút chuyển sang giai đoạn luân phiên. Mỗi đội sút thêm một lượt và quá trình tiếp tục cho đến khi một bên ghi bàn còn bên kia đá hỏng trong cùng số lượt.
Đá luân lưu tiếng Anh là gì?
Đá luân lưu trong tiếng Anh thường được gọi là penalty shoot-out hoặc penalties. Trong các tài liệu cũ, người đọc cũng có thể gặp cụm kicks from the penalty mark.
Không nên nhầm penalty shoot-out với penalty kick, nghĩa là quả phạt đền được trao trong thời gian trận đấu vì đội phòng ngự phạm lỗi trong vòng cấm.
Kết quả luân lưu có tính vào tỷ số trận đấu không?
Không. Loạt luân lưu diễn ra sau khi trận đấu đã kết thúc và không được tính vào tỷ số chuyên môn của thời gian chính thức hoặc hiệp phụ.
Ví dụ, hai đội hòa 1-1 sau 120 phút và đội A thắng luân lưu 5-4. Kết quả thường được ghi là:
Đội A 1-1 đội B, đội A thắng luân lưu 5-4.
Bàn thắng trong loạt sút cũng không được cộng vào thống kê ghi bàn cá nhân của cầu thủ trong trận đấu. Loạt luân lưu chỉ dùng để xác định đội đi tiếp hoặc giành chức vô địch.
Khi nào trận đấu phải đá luân lưu?
Việc có tổ chức hiệp phụ trước loạt sút hay không phụ thuộc vào thể thức của từng giải. Không phải trận hòa nào cũng bắt buộc phải bước vào luân lưu.
Luân lưu trong các trận loại trực tiếp
Luân lưu thường được sử dụng trong vòng đấu loại trực tiếp, nơi điều lệ bắt buộc phải xác định một đội thắng. Các trường hợp phổ biến gồm:
- Trận đấu cúp chỉ diễn ra một lượt.
- Trận lượt về của vòng đấu loại trực tiếp.
- Trận chung kết.
- Trận tranh hạng cần xác định thứ hạng cụ thể.
Ở giải đấu vòng tròn, trận hòa thường kết thúc với việc mỗi đội nhận điểm theo điều lệ nên không cần sút luân lưu.
Với cặp đấu hai lượt, ban tổ chức sẽ tính tổng tỷ số sau cả hai trận. Nếu tổng tỷ số vẫn hòa và điều lệ yêu cầu xác định đội đi tiếp, trận lượt về có thể bước vào hiệp phụ hoặc loạt sút 11 m.
Khi nào đá sau hiệp phụ?
Nhiều giải đấu tổ chức hai hiệp phụ trước khi thực hiện luân lưu. Mỗi hiệp phụ thường kéo dài tối đa 15 phút.
Nếu một đội dẫn bàn sau hiệp phụ, trận đấu kết thúc mà không cần sút luân lưu. Chỉ khi tỷ số vẫn hòa sau 120 phút, hai đội mới bước vào loạt sút.
Đây là quy trình thường gặp tại World Cup, EURO, Champions League và nhiều giải đấu cúp lớn. Tuy nhiên, người xem vẫn cần kiểm tra điều lệ của từng mùa giải vì thể thức có thể thay đổi.
Khi nào đá ngay sau thời gian chính thức?
Một số giải bỏ hiệp phụ và chuyển thẳng sang luân lưu sau 90 phút nhằm giảm tải thể lực, rút ngắn lịch thi đấu hoặc phù hợp với tính chất giải.
Cách tổ chức này thường xuất hiện ở:
- Một số vòng đấu cúp quốc nội.
- Giải trẻ.
- Giải giao hữu.
- Giải phong trào.
- Trận đấu có lịch thi đấu dày.
Vì vậy, không thể khẳng định mọi trận loại trực tiếp hòa sau 90 phút đều phải đá thêm 30 phút. Quyết định cuối cùng thuộc về điều lệ giải.
Quy trình đá luân lưu 11m diễn ra như thế nào?
Trước khi loạt sút bắt đầu, trọng tài phải xác định khung thành, đội thực hiện trước và những cầu thủ đủ điều kiện tham gia.
Chọn khung thành và đội sút trước
Trọng tài thường tung đồng xu lần thứ nhất để xác định khung thành sẽ được sử dụng. Việc lựa chọn còn có thể phụ thuộc vào điều kiện mặt sân, an toàn của cầu thủ và tình hình khán giả.
Sau đó, trọng tài tung đồng xu lần thứ hai. Đội thắng được quyền chọn sút trước hoặc sút sau.
Trong thời gian thực hiện:
- Cầu thủ chuẩn bị sút và hai thủ môn được rời vòng tròn giữa sân.
- Các cầu thủ đủ điều kiện còn lại phải đứng trong vòng tròn trung tâm.
- Thủ môn của đội có cầu thủ đang sút đứng ngoài khu phạt đền, tại khu vực giao giữa đường cầu môn và đường giới hạn vòng cấm.
- Trọng tài ghi lại kết quả từng lượt.
Khung thành chỉ được đổi trong trường hợp có vấn đề về an toàn, mặt sân hoặc cầu môn không còn sử dụng được.
Năm lượt sút đầu tiên
Hai đội thực hiện luân phiên, mỗi đội tối đa năm lượt. Mỗi cú sút phải do một cầu thủ khác nhau thực hiện.
Quy trình cơ bản có thể ghi nhớ như sau:
- Đội A thực hiện lượt thứ nhất.
- Đội B thực hiện lượt thứ nhất.
- Hai đội tiếp tục luân phiên.
- Mỗi cầu thủ chỉ được sút một lần trong vòng đầu.
- Tất cả cầu thủ đủ điều kiện phải thực hiện trước khi một người được sút lần thứ hai.
Các đội tự quyết định thứ tự người sút và không cần thông báo trước toàn bộ danh sách cho trọng tài. Huấn luyện viên có thể sắp xếp cầu thủ sút tốt ở lượt đầu, lượt thứ năm hoặc giữ những người có tâm lý vững cho giai đoạn luân phiên.
Khi nào loạt sút kết thúc sớm?
Loạt sút kết thúc ngay khi một đội đã ghi nhiều bàn hơn số bàn tối đa mà đối phương còn có thể đạt được trong năm lượt đầu.
Ví dụ:
- Sau ba lượt, đội A dẫn 3-0.
- Đội B chỉ còn hai lượt.
- Dù ghi cả hai, đội B vẫn chỉ có hai bàn.
- Vì vậy, loạt sút kết thúc mà không cần thực hiện các lượt còn lại.
Một trường hợp khác là đội A dẫn 4-2 sau bốn lượt mỗi bên. Đội B còn một lượt và vẫn có thể rút ngắn xuống 4-3, nhưng không thể cân bằng. Loạt sút cũng kết thúc tại đây.
Quy định dừng sớm giúp tránh thực hiện những cú sút không còn khả năng thay đổi kết quả.
Nếu hòa sau năm lượt thì xử lý thế nào?
Nếu hai đội có cùng số bàn sau năm lượt, loạt sút bước vào giai đoạn thường được gọi là sudden death hoặc sút luân phiên.
Mỗi đội thực hiện thêm một quả. Nếu cả hai cùng ghi hoặc cùng đá hỏng, loạt sút tiếp tục. Nếu một đội ghi bàn còn đội kia không thành công, đội ghi bàn giành chiến thắng.
Ví dụ:
| Lượt bổ sung | Đội A | Đội B | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Lượt 6 | Ghi bàn | Ghi bàn | Tiếp tục |
| Lượt 7 | Đá hỏng | Đá hỏng | Tiếp tục |
| Lượt 8 | Ghi bàn | Đá hỏng | Đội A thắng |
Giai đoạn này không giới hạn số lượt. Loạt sút chỉ kết thúc khi có chênh lệch sau khi hai đội đã thực hiện cùng số quả.
Những quy định dành cho cầu thủ và thủ môn
Không phải toàn bộ cầu thủ có tên trong danh sách đăng ký đều được tham gia. Luật xác định rõ người đủ điều kiện, thứ tự sút và cách thay thủ môn.
Ai được quyền thực hiện cú sút?
Thông thường, chỉ những cầu thủ đang có mặt trên sân hoặc tạm thời ở ngoài sân vì lý do hợp lệ khi trận đấu kết thúc mới được tham gia. Cầu thủ đã bị thẻ đỏ không được thực hiện.
Cầu thủ dự bị chưa vào sân trước tiếng còi kết thúc không được tham gia, ngoại trừ trường hợp thay một thủ môn không thể tiếp tục theo điều kiện của luật.
Nếu hai đội kết thúc trận đấu với số cầu thủ khác nhau, đội có nhiều người hơn phải giảm số người đủ điều kiện xuống bằng đối phương. Ví dụ, một đội còn 10 người do thẻ đỏ thì đội kia cũng phải chọn 10 cầu thủ tham gia loạt sút.
Quy định này bảo đảm cả hai đội có cùng số người trong chu kỳ trước khi một cầu thủ được thực hiện lần thứ hai.
Khi nào cầu thủ được sút lần thứ hai?
Một cầu thủ chỉ được thực hiện lần thứ hai sau khi tất cả đồng đội đủ điều kiện đã sút một lần.
Nếu mỗi đội có 11 cầu thủ tham gia, phải hoàn thành đủ chu kỳ 11 người trước khi bất kỳ ai được sút lượt tiếp theo. Ở chu kỳ mới, đội bóng có thể thay đổi thứ tự người thực hiện.
Nếu một cầu thủ rời sân và không trở lại đúng lúc đến lượt, quả sút của người đó có thể bị tính là không thành công. Loạt luân lưu không phải chờ vô thời hạn cho một cầu thủ vắng mặt.
Vị trí và quy định dành cho thủ môn
Khi quả sút được thực hiện, thủ môn phải đứng giữa hai cột dọc, quay mặt về phía người sút. Tại thời điểm bóng được đá, ít nhất một phần của một bàn chân phải chạm, thẳng hàng hoặc nằm phía sau đường cầu môn.
Thủ môn được phép:
- Di chuyển ngang trên vạch.
- Nhún người và phán đoán hướng sút.
- Đổ người trước khi bóng rời chân nếu vẫn giữ vị trí chân hợp lệ.
Thủ môn không được cố tình làm chậm loạt sút hoặc có hành vi thiếu công bằng nhằm gây mất tập trung cho người thực hiện.
Nếu thủ môn vi phạm và khiến quả sút phải thực hiện lại, lần đầu thường bị nhắc nhở. Những lần tái phạm tiếp theo có thể dẫn đến thẻ vàng.
Có được thay thủ môn trong loạt luân lưu không?
Có, nhưng chỉ trong những trường hợp luật cho phép. Nếu thủ môn bị chấn thương hoặc không thể tiếp tục, đội có thể sử dụng cầu thủ đủ điều kiện khác thay vị trí.
Thủ môn cũng có thể được thay bằng cầu thủ dự bị chưa sử dụng nếu đội còn quyền thay người theo quy định. Người bị thay không được quay lại tham gia hoặc thực hiện cú sút.
Nếu thủ môn đã thực hiện một lượt trước khi được thay, thủ môn mới không được sút cho đến chu kỳ tiếp theo. Trường hợp thủ môn nhận thẻ đỏ trong loạt luân lưu, một cầu thủ đủ điều kiện phải vào khung thành thay thế.
Một cầu thủ không phải thủ môn bị chấn thương trong loạt sút thường không được thay bằng cầu thủ dự bị. Đội đối phương sẽ giảm một người để cân bằng số cầu thủ đủ điều kiện.
Người sút phải tuân thủ những quy định nào?
Người thực hiện phải sút bóng về phía trước và không được cố ý chạm bóng lần thứ hai. Trong loạt luân lưu không có đá bồi, bởi cú sút kết thúc khi bóng dừng, ra ngoài hoặc trọng tài dừng tình huống.
Nếu cầu thủ vô tình đá bóng bằng hai chân hoặc bóng chạm chân trụ ngay sau cú sút:
- Bóng vào lưới: quả sút được thực hiện lại.
- Bóng không vào lưới: lượt sút được tính là không thành công.
Nếu cầu thủ cố tình chạm bóng lần hai, quả sút bị tính hỏng. Động tác giả trong lúc chạy đà được phép, nhưng giả sút trái luật sau khi đã hoàn tất chạy đà có thể khiến lượt sút bị tính hỏng và cầu thủ nhận thẻ vàng.
Đá luân lưu khác penalty như thế nào?
Hai hình thức đều được thực hiện từ chấm 11 m nhưng khác nhau về nguyên nhân, thời điểm, kết quả và quyền tiếp tục chơi bóng.
| Tiêu chí | Đá luân lưu | Penalty trong trận |
|---|---|---|
| Mục đích | Xác định đội thắng | Xử phạt lỗi của đội phòng ngự |
| Thời điểm | Sau khi trận đấu kết thúc | Trong thời gian chính thức hoặc hiệp phụ |
| Số lượt | Hai đội thay phiên thực hiện | Một quả cho đội được hưởng |
| Đá bồi | Không được đá bồi | Có thể đá bồi nếu bóng còn trong cuộc |
| Tính vào tỷ số trận | Không | Có |
| Người tham gia | Cầu thủ đủ điều kiện cuối trận | Cầu thủ đang thi đấu được xác định |
| Cách kết thúc | Năm lượt hoặc sút luân phiên | Bóng dừng, ra ngoài hoặc trận đấu tiếp tục |
Khác nhau về mục đích
Penalty là hình thức xử phạt khi đội phòng ngự phạm lỗi đáng phạt trực tiếp trong vòng cấm. Trong khi đó, đá luân lưu không xuất phát từ một lỗi mà dùng để xác định đội thắng.
Người đọc có thể xem thêm bài penalty là gì để hiểu khi nào trọng tài cho hưởng phạt đền và cách xử lý lỗi của thủ môn, người sút.
Khác nhau về thời điểm thực hiện
Quả penalty được thực hiện khi trận đấu vẫn đang diễn ra. Nếu bóng bật ra từ thủ môn hoặc khung thành, tình huống có thể tiếp tục.
Loạt luân lưu bắt đầu sau tiếng còi kết thúc trận đấu. Các lượt sút không được xem là một phần của thời gian chính thức hoặc hiệp phụ.
Khác nhau về quyền đá bồi
Trong một quả penalty thông thường, người sút được đá bồi nếu bóng đã chạm thủ môn hoặc cầu thủ khác rồi trở lại sân.
Khi đá luân lưu, không có quyền đá bồi. Cú sút kết thúc khi bóng ngừng chuyển động, ra ngoài, đi vào lưới hoặc trọng tài dừng tình huống. Nếu bóng bật từ thủ môn rồi quay vào lưới trước khi dừng hẳn, bàn thắng vẫn có thể được công nhận; nhưng người sút không được chạm thêm lần nữa.
Kết luận
Đá luân lưu là phương thức xác định đội thắng sau khi một trận đấu loại trực tiếp kết thúc với tỷ số hòa. Hai đội thực hiện luân phiên năm lượt sút đầu tiên và có thể dừng sớm nếu khoảng cách không thể san lấp. Nếu vẫn hòa, loạt sút tiếp tục từng lượt cho đến khi một đội ghi bàn còn đối phương đá hỏng. Chỉ cầu thủ đủ điều kiện mới được tham gia và mỗi người phải sút một lần trước khi có thể thực hiện lượt thứ hai. Khác với penalty trong trận, luân lưu không có đá bồi và không được cộng vào tỷ số chính thức.
